Menu

ژورنال مطالعات آبهای افغانستان

 آبهای فرامرزی افغانستان

حقوق بین الملل و نقش آبهای فرامرزی در توسعه

جلد اول | شمارهٔ یک | میزان ۱۳۹۶

افغانستان یکی از کشور های با منابع سرشار آب است. اما با وجود این واقعیت، یکی از حوزه‌ هایی که در رابطه به آن کمترین پیشرفت سرمایه گذاری و تولید دانش تخصصی را شاهد هستیم، عرصهٔ آب های این کشور است. بر اساس پیشگویی های نهادهای متعدد معتبر بین المللی به شمول سازمان ملل متحد، در آینده نزدیک، بخش عمدهٔ منازعات در جهان بر سر منابع آب شیرین خواهد بود، به دلیل عدم انکشاف لازم این سکتور و فقدان مطالعات کافی تخصصی در زمینه، افغانستان تا هنوز قادر نشده است که در زمینه مدیریت و استفاده از آب‌های خویش به صورتیکه لازم است عمل کند.

افغانستان پنج حوزۀ دریایی عمده دارد که میزان آب سطحی موجود در آنها بالغ بر حدود 57 میلیارد متر مکعب آب در سال می شود. موقعیّت افغانستان به حیث یک کشور بالا-آب، این کشور را به سرچشمۀ غنیِ جریان آب به ممالک حقّابه برِ همسایه یعنی ایران، ترکمنستان، پاکستان، تاجکستان و ازبکستان مبدّل کرده است.

با این حال، با وجود بهره مندی افغانستان از منابع سرشار آب، مطالعۀ سکتور آب و سرمایه گذاری بر این سکتور دچار کم و کاستی های شدیدی بوده است. فقدان دانش تخنیکی این عرصه، یکی از موانع نسبتا جدی انکشاف و مدیریّت پایدار دریاهای این کشور شده است واین معضل درک نقش محرّک آب در رشد اقتصادی را متأثر ساخته است.از سویی، سیاست زدگی این عرصه، موضوع آبهای فرامرزی أفغانستان را به یکی از موضوعات حساس میان أفغانستان و کشورهای همسایه اش مبدل کرده است. از سوی دیگر، به دلیل سالها جنگ و منازعه، افغانستان نتنها که از انکشاف کافی برخوردار نشده است، زیرساخت های مهم منابع آب آن نیز تخریب گردیده اند.

این در حالیست که کشورهای حقّابه برِ همجوار، درین مدت، گامّهای به مراتب بلندتری در این زمینه برداشته اند و در عرصه تولید دانش، انکشاف مهارت ها و مخصوصا توسعه زیربناهای استفاده از آب پیشرفت های فراوانی داشته اند. در نتیجه، در مقایسه با تمام کشورهای همسایه، أفغانستان در این عرصه از انکشاف متوازن برخوردار نشده است که این خود به پیچیدگی وضعیت افزوده است.

تجربه کشورهای دیگر نشان داده است که با استفاده و مدیریت موثر منابع آب می‌توان آن را به یکی از عوامل مهم برای توسعه کشور مبدل کرد. در کنار تامین مصرف داخلی آب، افغانستان می تواند در ازای آب مازادی که به کشور های همسایه سرازیر میشود، امتیازت مشخصی مانند حق دسترسی و استفاده از بنادر تجارتی و اشتراکات دیگر سودمند به انکشاف استراتیژیک اقتصاد ملی را نصیب خود کند. بنابراین، دریا های افغانستان می‌توانند به عنوان یک عامل مهم جلب همکاری منطقه ای و یکی از منابع اساسی انکشاف و توسعه زیربناهای افغانستان در آینده نزدیک به شمار آیند.امّا قبل از آن لازم است تا ساختار های تخنیکی، حقوقی، اداری و سیاستگذاری کشور در عرصه آبها ایجاد و تقویت گردند.

به همین منوال،‌ شکل دهی به گفتمان ملّی آبهای افغانستان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا متأسّفانه، معلومات در مورد نقش منابع آب افغانستان در انکشاف اقتصادی کشور و آگاهی از اهمّیّت انکشاف و مدیریّت منابع آب در بهبود سطح زندگی مردم ناچیز است. برعلاوه، هر چند سازمان های بین المللی پژوهش های بیشماری را راجع به منابع آب فرامرزی افغانستان انجام داده اند، ولی تحقیقاتی که توسّط تحلیلگران، صاحب نظران و پژوهشگران افغان در این باره انجام شده باشد، هنوز هم اندک و ناکافی است.هرچند افغان ها به فراگیری تحصیلات تخصصی در زمینۀ مدیریّت آب های فرامرزی یا حقوق بین الملل آب آغاز کرده اند، ولی این شمار، در مقایسه با خلأ ظرفیّتی موجود و پوتانسیل وسیع تولید دانش در این سکتور، نیاز به افزایش فوری دارد.

مؤسسۀ تحقیقاتی دُران افتخار دارد که در راستای کمک به تحقق هدف تولید دانش و راه اندازی گفتمان ملی در مورد آبهای افغانستان، اولین شمارهٔ ‌ژورنال مطالعات آبهای افغانستان را که یک تلاش بسیار ابتدایی ولی در نوع خود جدید است، نشر میکند. دُران بر این باور است که تلاش هایی از این قبیل می تواند دسترسیِ سادهٔ سیاستگذاران، تحلیلگران پالیسی و محققین، در جامعۀ مدنی و جامعۀ اکادیمیک را به مواد مفید دربارۀ این موضوع کمک کند.

شمارهٔ نخست این ژورنال که کوششی در راستای تقویت اساسات علمیِ منابع آبهای فرامرزی افغانستان است، شامل تجزیه و تحلیل موضوعاتی مانند اهمّیّت کنوانسیون های آب ملل متّحد، نقش آب در همکاری های منطقه ای، موضوع آگاهی از آب،  مصوونیت آب و نقش آب در تولید انرژی میباشد.

مااز همکاری داوطلبانهٔ نویسندگان و محققان این شمارهٔ‌ ژورنال هریک محمّد داوود رضایی، داکتر جان اِف. شُرودِر، شیر جان احمدزی، داکتر گِلِن هیرنز، میر سیّد شاه دانش و نجیب رحمان صبوری اظهار سپاس می نماییم.

مؤسسۀ تحقیقاتی دُران به تقویت پروسهٔ تولید دانش و آگاهی دهی دربارۀ آب های فرامرزی افغانستان متعهد است و از طریق این مساعی، به ادای سهم در مدیریّت و انکشاف پایدار این منبع ارزنده در افغانستان ادامه خواهد داد.

دانلود سند

نوشته های مرتبط